Dinh dưỡng là một trong những yếu tố quan trọng trong suốt thai kỳ. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp giúp mẹ bầu bổ sung dưỡng chất cần thiết, đồng thời hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn, ngộ độc và những ảnh hưởng không mong muốn đến thai nhi.
Theo BS.CKI Đào Thị Yến Thủy, Trưởng Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, phụ nữ mang thai cần đặc biệt chú ý đến an toàn thực phẩm do những thay đổi của hệ miễn dịch trong giai đoạn này. Dưới đây là 4 nhóm thực phẩm mẹ bầu nên tránh hoặc hạn chế để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.
1. Thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín kỹ
Gỏi cá, sushi có nguyên liệu sống, thịt tái, trứng chưa chín hoàn toàn và các sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng có thể chứa vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây bệnh. Một số tác nhân thường gặp là Listeria, Salmonella và Toxoplasma.
Nhiễm khuẩn thực phẩm trong thai kỳ có thể khiến mẹ bị sốt, rối loạn tiêu hóa hoặc gặp các biến chứng nghiêm trọng hơn. Đặc biệt, một số bệnh nhiễm trùng có khả năng ảnh hưởng đến thai nhi ngay cả khi triệu chứng ở người mẹ không rõ ràng.
Để giảm nguy cơ, mẹ bầu nên ăn chín, uống sôi, lựa chọn sữa và chế phẩm từ sữa đã tiệt trùng. Thịt, cá, trứng cần được chế biến đạt độ chín an toàn. Rau củ và trái cây cũng cần được rửa sạch trước khi sử dụng.
2. Cá có hàm lượng thủy ngân cao
Cá là nguồn cung cấp protein và axit béo omega-3 có lợi cho sự phát triển của não bộ và thị giác thai nhi. Tuy nhiên, một số loài cá lớn có thể tích lũy nhiều thủy ngân trong cơ thể, đặc biệt là methylmercury.
Nếu thai phụ thường xuyên tiêu thụ cá có hàm lượng thủy ngân cao, chất này có thể truyền qua nhau thai và ảnh hưởng đến hệ thần kinh đang phát triển của thai nhi.
Mẹ bầu nên tránh các loài cá có hàm lượng thủy ngân cao như cá kiếm, cá mập, cá cờ và một số loại cá ngừ lớn. Thay vào đó, có thể lựa chọn những loại cá thường có hàm lượng thủy ngân thấp hơn như cá hồi, cá mòi, cá rô phi hoặc cá cơm. Cá vẫn cần được nấu chín kỹ trước khi ăn.
Không nên loại bỏ hoàn toàn cá khỏi thực đơn thai kỳ. Điều quan trọng là lựa chọn đúng loại cá, ăn với lượng phù hợp và đa dạng hóa nguồn thực phẩm để bổ sung đầy đủ dưỡng chất.
3. Rượu bia và đồ uống chứa nhiều caffeine
Rượu bia là nhóm đồ uống phụ nữ mang thai cần tránh hoàn toàn. Cồn có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng đến quá trình phát triển của thai nhi, làm tăng nguy cơ rối loạn phát triển và các vấn đề sức khỏe lâu dài. Hiện chưa xác định được mức tiêu thụ cồn nào là an toàn trong thai kỳ.
Đối với caffeine, chất này có trong cà phê, trà, nước tăng lực, chocolate và một số loại đồ uống khác. Tiêu thụ quá nhiều caffeine có liên quan đến nguy cơ thai nhẹ cân và một số kết quả bất lợi của thai kỳ.
Theo khuyến nghị thường được áp dụng, phụ nữ mang thai nên giới hạn tổng lượng caffeine dưới 200 mg mỗi ngày. Lượng caffeine thực tế thay đổi tùy loại đồ uống, cách pha chế và khẩu phần, vì vậy mẹ bầu cần tính tổng lượng tiêu thụ từ nhiều nguồn.
Thay vì uống nhiều cà phê hoặc nước tăng lực, mẹ có thể lựa chọn nước lọc, sữa tiệt trùng hoặc các loại đồ uống không chứa caffeine phù hợp. Nếu đang sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung, mẹ cũng nên trao đổi với bác sĩ về những thành phần cần lưu ý.
4. Một số thực phẩm cần thận trọng khi sử dụng
Trong thai kỳ, mẹ bầu có thể bắt gặp nhiều khuyến cáo về các loại rau củ và trái cây cần kiêng. Tuy nhiên, không phải thực phẩm nào được truyền miệng là gây co bóp tử cung cũng đã có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định nguy cơ.
Chẳng hạn, đu đủ xanh hoặc chưa chín hoàn toàn có chứa nhựa và các hợp chất khác với đu đủ chín. Một số nghiên cứu thực nghiệm gợi ý nhựa đu đủ có thể gây tác động đến tử cung, nhưng bằng chứng ở người còn hạn chế. Vì vậy, mẹ bầu nên tránh sử dụng đu đủ xanh với lượng lớn và ưu tiên trái cây chín, được rửa sạch.
Đối với rau ngót, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy để kết luận rằng việc ăn rau ngót đã nấu chín với khẩu phần thông thường gây co bóp tử cung ở phụ nữ mang thai. Mẹ bầu không cần tự ý loại bỏ mọi loại rau khỏi chế độ ăn, nhưng nên tham khảo bác sĩ nếu có thai kỳ nguy cơ cao hoặc được dặn dò kiêng một loại thực phẩm cụ thể.
Nguyên tắc quan trọng là lựa chọn nguyên liệu tươi, vệ sinh đúng cách, chế biến an toàn và duy trì khẩu phần đa dạng. Khi có thắc mắc về một loại thực phẩm, mẹ nên hỏi bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì chỉ dựa vào thông tin truyền miệng.
Xây dựng chế độ ăn an toàn trong suốt thai kỳ
Bên cạnh việc tránh những thực phẩm có nguy cơ, mẹ bầu cần duy trì chế độ ăn cân đối với đủ nhóm chất như protein, tinh bột, chất béo có lợi, vitamin và khoáng chất. Các dưỡng chất như axit folic, sắt, canxi, i-ốt và omega-3 cũng cần được chú ý theo nhu cầu của từng giai đoạn thai kỳ.
Mẹ nên khám thai định kỳ, thực hiện các xét nghiệm theo chỉ định và trao đổi với bác sĩ khi cần điều chỉnh chế độ ăn hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ không an toàn, thai phụ nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Lựa chọn thực phẩm đúng cách không đồng nghĩa với việc phải kiêng khem quá mức. Một chế độ ăn đa dạng, được chế biến an toàn và phù hợp với tình trạng sức khỏe sẽ giúp mẹ bầu đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của em bé.
Powered by Froala Editor